ROMANTİK EFSANE
Washington Irving ve Elhamra'nın Yeniden Keşfi
İhmal edilmiş bir harabe nasıl Romantik bir ikona dönüştü — Washington Irving'in, onu izleyen gezginlerin ve hâlâ Elhamra'ya renk katan efsanelerin hikayesi.
Check dates and availability ↗Unutulmuş saray
Şimdi hayal etmek zor, ama Hristiyan fethinden sonra uzun süreler boyunca Elhamra ihmale sürüklendi. Saray başka yere taşındı, saraylar daha az önemli amaçlarla kullanıldı ve 19. yüzyılın başlarına gelindiğinde kompleksin bazı kısımları, solmakta olan Nasrid salonları arasında yaşayan gecekondu sakinleri ve mütevazı hanelerle bakımsız hale gelmişti. En ünlü darbe, Fransız birliklerinin Elhamra'ya yerleştiği ve 1812'de çekilirken birkaç kulesini havaya uçurduğu Napolyon işgali sırasında geldi; gelenek, daha da yıkıcı bir yıkımın yalnızca fitilleri söndüren yerel bir kişi tarafından önlendiğini söyler — genellikle efsane olarak anlatılan bir hikaye. Bir zamanlar Endülüs'ün gururu olan saray-şehir, bir süre korunan bir anıt yerine romantik bir harabe halindeydi. Bu gerileme, yeniden keşfinin temel arka planıdır.
Elhamra'da bir Amerikalı
1829'da Amerikalı yazar ve diplomat Washington Irving Granada'ya geldi ve dikkat çekici biçimde, Elhamra'nın kendi içinde ikamet etmesine izin verildi; bir süre tam da sarayların arasındaki odalarda konakladı. Avluları gece gündüz dolaştı, orada yaşayan bekçilerin ve yerel sakinlerin anlattığı hikayeleri dinledi ve kendini çökmekte olan, ay ışığıyla aydınlanan salonların atmosferine kaptırdı. Bundan, 1832'de yayımlanan ünlü kitabı 'Elhamra Masalları' doğdu — geniş bir uluslararası kitle için sarayın hüzünlü romantizmini yakalayan, gezi yazısı, tarih ve yeniden anlatılan halk hikayelerinin bir karışımı. Irving elbette Elhamra'yı keşfetmedi; ama herkesten çok daha fazla, dünyanın geri kalanının ona aşık olmasını sağladı, onu bir büyü, solmuş ihtişam ve yarı hatırlanan efsane yeri olarak çerçeveledi.
Tepenin efsaneleri
Irving'in yeteneğinin bir kısmı, Elhamra'ya yapışmış hikayeleri toplayıp yaygınlaştırmaktı ve birçok ziyaretçi hâlâ yürürken onları yarı yarıya hatırlıyor. Kasalarda saklı, büyüyü bozacak doğru kişiyi bekleyen büyülü Mağrip hazinelerinin; kulelere kapatılmış talihsiz aşık prenseslerin; ve en kalıcı olanı, soylu bir ailenin katledildiği, kanlarının çeşmeyi lekelediği söylenen Abencerrajlar Salonu'na bağlı kasvetli efsanenin hikayeleri vardır — genellikle belgelenmiş tarihten çok halk hikayesi olarak görülen ürkütücü bir hikaye. Bu efsaneler ciddi gerçekler değildir ve iyi bir rehber bunu söyleyecektir, ama Elhamra'nın kültürel dokusunun bir parçasıdırlar. Onları bilmek, oldukları gibi atmosferik hikayeler olarak hafifçe ele aldığınız sürece, taşlara bir romantizm katmanı ekler.
Onu izleyen gezginler
Irving, Granada'yı bir hac yerine dönüştüren Romantik dönem gezginleri, sanatçıları ve yazarları dalgasının en ünlüsüydü. Canlı el kitabı bir kuşağın İspanya'yı nasıl gördüğünü şekillendiren yazar Richard Ford gibi İngiliz ziyaretçiler ve atmosferik baskıları geniş çapta dolaşan David Roberts gibi topografik sanatçılar, Elhamra imgesini Avrupa'nın büyük romantik harabesi olarak sabitlemeye yardımcı oldu. Kitapları, taslakları ve tabloları sarayı, 19. yüzyıl zevklerine güçlü biçimde hitap eden kayıp, egzotik bir Mağrip geçmişinin sembolüne dönüştürdü. Bu ilgi seli çok somut bir etki yarattı: alanı sonunda kurtaracak olan ünü ve baskıyı inşa etti. Bugün ziyaret ettiğimiz, korunmuş ve restore edilmiş Elhamra, dünyanın Endülüs'teki çökmekte olan bir tepeye önem vermesi gerektiğinde ısrar eden bu Romantik hayranlara gerçek bir borç taşıyor.
Harabeden Dünya Mirası'na
Romantiklerin yarattığı ün, resmi tutumların değişmesine yardımcı oldu. 19. ve 20. yüzyıllar boyunca Elhamra, kuleleri pekiştiren, süslemeyi ortaya çıkarıp onaran ve bahçeleri kademeli olarak yeniden diken restoratörlerin ve koruma uzmanlarının bakımına giderek daha fazla geçti — bu çalışma, alana bugünkü şeklinin çoğunu verdi. Bu uzun koruma kampanyası, 1984'te Elhamra'nın Generalife ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak kaydedilmesiyle doruğa ulaştı; daha sonra Albaicín de bunlara katıldı. Bugün ziyaret ettiğinizde, bu dikkatli koruyuculuğun oldukça yeni olduğunu ve sarayın bir zamanlar neredeyse kaybedildiğini hatırlamakta fayda var. Bu kadar zorlayıcı hissettirebilen katı, zaman dilimli, kapasitesi sınırlı biletleme, Romantiklerin başlattığı aynı dürtünün modern yüzüdür: Elhamra'nın çarçur edilmemesi, korunması gerektiği kararlılığı.